Οι χώρες της ΕΕ έχουν δεσμευτεί νομικά να καταπολεμήσουν την κλιματική αλλαγή κάνοντας στροφή προς μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία με μηδενικές καθαρές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου έως το 2050. Τον Δεκέμβριο του 2019, οι ηγέτες και οι ηγέτιδες της ΕΕ συμφώνησαν αυτόν τον στόχο στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και, στη συνέχεια, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολόγησε την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία. Ο στόχος απορρέει από την προσήλωση στη συμφωνία του Παρισιού, την οποία έχουν υπογράψει και επικυρώσει όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.

Η μετάβαση σε μια οικονομία μηδενικών καθαρών εκπομπών είναι απαραίτητη για να αντιμετωπιστεί η κλιματική κρίση και προσφέρει σημαντικές ευκαιρίες για:

• την οικονομική ανάπτυξη
• τις αγορές και τις θέσεις εργασίας
• την τεχνολογική εξέλιξη

Στόχοι της πράσινης μετάβασης είναι η τόνωση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ, καθώς και η κοινωνική ισορροπία και δικαιοσύνη.

Τι είναι η κλιματική ουδετερότητα και οι μηδενικές καθαρές εκπομπές;
Κλιματική ουδετερότητα έχουμε όταν μειώνονται σε μεγάλο βαθμό στην ατμόσφαιρα οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που παράγονται από την ανθρώπινη δραστηριότητα, όπως εκείνες του διοξειδίου του άνθρακα (CO2) που παράγονται από την καύση ορυκτών καυσίμων, ώστε να εξασφαλίζεται ότι δεν θα υπάρξουν επιπτώσεις στο κλιματικό σύστημα.

Οι εκπομπές που είναι δύσκολο να εξαλειφθούν αντισταθμίζονται από τις απορροφήσεις άνθρακα, δηλαδή του CO2 που απομακρύνεται από την ατμόσφαιρα είτε φυσικά (μέσω της βλάστησης) είτε με μηχανικά μέσα.

Σε μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία, υπάρχει ισοζύγιο μηδενικών καθαρών εκπομπών.

Τι είναι η κλιματική ουδετερότητα;
Πώς οι χώρες της ΕΕ θα επιτύχουν κλιματική ουδετερότητα
Προκειμένου να επιτευχθεί κλιματική ουδετερότητα στην ΕΕ έως το 2050, οι χώρες της ΕΕ πρέπει να μειώσουν δραστικά τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και να βρουν τρόπους να αντισταθμίσουν τις εναπομένουσες και αναπόφευκτες εκπομπές.

Τα τελευταία χρόνια, και ιδίως στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, η ΕΕ έχει θέσει στόχους για τη μείωση των εκπομπών σε όλους τους τομείς της οικονομίας και έχει θεσπίσει νόμους για την επίτευξη των εν λόγω μειώσεων.

Οι κλιματικοί στόχοι της ΕΕ
Καθώς η κλιματική κρίση επιδεινώνεται, και η συχνότητα και η σοβαρότητα των ακραίων καιρικών φαινομένων αυξάνονται, οι χώρες της ΕΕ θέτουν προοδευτικά πιο φιλόδοξους στόχους για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.

Έως το 2020:

-20%
(η πραγματική μείωση υπερέβαινε το 30%)

Έως το 2030:
-55%

Έως το 2050
μηδενικό ισοζύγιο

Το 2008 συμφωνήθηκε πανευρωπαϊκός κλιματικός στόχος με τον οποίο επιδιώκεται μείωση των εκπομπών κατά 20% έως το 2020 σε σύγκριση με το 1990. Η ΕΕ υπερέβη αυτόν τον στόχο και το 2020 πέτυχε μείωση της τάξης του 30%. Το αποτέλεσμα αυτό συνδεόταν επίσης με την πανδημία COVID-19, ωστόσο, σύμφωνα με τα στοιχεία, η ΕΕ είχε υπερβεί τον στόχο της ήδη από το 2019 με μείωση της τάξης του 24%.

Το 2014 οι χώρες της ΕΕ συμφώνησαν ως προς στόχο μείωσης των εκπομπών κατά 40% για το 2030. Το 2023 η ΕΕ αύξησε τη φιλοδοξία της όσον αφορά τον στόχο για το 2030: οι χώρες της ΕΕ είναι πλέον νομικά υποχρεωμένες να μειώσουν τις εκπομπές κατά τουλάχιστον 55% έως το 2030. Πρόκειται για ένα ενδιάμεσο βήμα προς την επίτευξη μηδενικών καθαρών εκπομπών το 2050.

Το 2024 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε σύσταση για τον καθορισμό στόχου μείωσης των εκπομπών έως το 2040.

Πολιτική και νομοθεσία της ΕΕ για το κλίμα
Μεγάλο μέρος της πρόσφατης πολιτικής της ΕΕ για το κλίμα απορρέει από την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία.

Το ευρωπαϊκό νομοθέτημα για το κλίμα αποτελεί το κύριο νομοθέτημα στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας, καθώς καθιστά τον στόχο της επίτευξης κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050 νομικά δεσμευτικό για όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.

Η δέσμη Fit for 55 είναι ένα εκτενές σύνολο νομοθεσίας για το κλίμα, το οποίο περιλαμβάνει διάφορες νομοθετικές πράξεις και καθορίζει κανόνες και μέτρα για την επίτευξη του στόχου της μείωσης των εκπομπών κατά τουλάχιστον 55% έως το 2030.

Δέσμη Fit for 55
Δεδομένου ότι για να επιτευχθεί μηδενικό ισοζύγιο εκπομπών απαιτείται σημαντικός μετασχηματισμός του τρέχοντος οικονομικού μοντέλου, η πολιτική για το κλίμα επεκτείνεται σε όλους τους τομείς της οικονομίας. Ακολουθούν ορισμένα παραδείγματα μέτρων που έχουν ληφθεί βάσει του δικαίου της ΕΕ.

Παραδείγματα μέτρων για το κλίμα

• Προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας
• Βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης
• Αύξηση των απορροφήσεων άνθρακα
• Μεταρρύθμιση και επέκταση της εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών
• Φιλικότερες προς το περιβάλλον μεταφορές
• Στήριξη της μετάβασης προς μια πιο πράσινη οικονομία